نسل جدید رادارها در سال ۲۰۲۶، دیگر تنها فرستندههای غولپیکر امواج رادیویی نیستند؛ آنها به سیستمهایی هوشمند، دیجیتالی و چندمنظوره تبدیل شدهاند که مرزهای فیزیک را جابهجا کردهاند. هدف اصلی این رادارها، شناسایی اهدافی است که تا پیش از این «نامرئی» تلقی میشدند (مثل جنگندههای پنهانکار و موشکهای هایپرسونیک).
در اینجا به بررسی چهار فناوری انقلابی در نسل جدید رادارها میپردازیم:
۱. رادارهای کوانتومی (Quantum Radars)
این بزرگترین کابوس برای هواپیماهای رادارگریز (مثل F-35) است.
- نحوه عملکرد: این رادارها از پدیده «درهمتنیدگی کوانتومی» استفاده میکنند. رادار جفتفوتونهایی تولید میکند؛ یکی را به فضا میفرستد و دیگری را نزد خود نگه میدارد. اگر فوتون ارسالی به هر چیزی (حتی یک جنگنده رادارگریز) برخورد کند، وضعیت فوتون دوم در ایستگاه بلافاصله تغییر میکند.
- چرا پنهانکاری را شکست میدهد؟ بدنه جنگندههای رادارگریز برای جذب یا منحرف کردن امواج رادیویی طراحی شده است، اما نمیتواند فوتونهای کوانتومی را فریب دهد.
۲. رادارهای آرایه فازی فعال دیجیتال (AESA)
اگرچه AESA مدتی است وجود دارد، اما نسل جدید آن با استفاده از مواد نیمههادی پیشرفته مثل نیترید گالیوم (GaN) جهشی عظیم یافته است.
- قدرت و برد بیشتر: ماژولهای GaN میتوانند توان بسیار بالاتری را نسبت به مدلهای قدیمی (GaAs) تحمل کنند، بدون اینکه ذوب شوند. این یعنی برد رادار ۲ تا ۳ برابر شده است.
- تغییر فاز سریع: این رادارها میتوانند همزمان هزاران پرتو را به جهات مختلف بفرستند. این یعنی رادار میتواند همزمان روی زمین به دنبال تانک بگردد، در آسمان موشکها را رهگیری کند و همزمان ارتباطات رادیویی دشمن را مختل کند.
۳. رادارهای پسیو (Passive Radars)
این رادارها برخلاف رادارهای سنتی، هیچ موجی از خود ساطع نمیکنند؛ به همین دلیل خودشان کاملاً نامرئی هستند.
- نحوه عملکرد: آنها از امواج موجود در محیط (مثل امواج رادیو FM، سیگنالهای موبایل ۴G/۵G و سیگنالهای تلویزیونی) استفاده میکنند. وقتی یک هواپیما از میان این امواج عبور میکند، اختلالی در آنها ایجاد میکند که رادار پسیو با تحلیل این اختلال، جای هواپیما را پیدا میکند.
- مزیت: موشکهای ضدرادار دشمن نمیتوانند آنها را پیدا و نابود کنند.
۴. رادارهای فوتونیک رادیویی (Radio-Photonic Radars)
در این نسل، به جای مدارهای الکترونیکی، از لیزر و فیبر نوری برای تولید و پردازش امواج استفاده میشود.
- تصویربرداری با کیفیت بالا: فرکانس این رادارها بسیار دقیق است، به طوری که خروجی رادار دیگر یک "نقطه" روی صفحه نیست، بلکه یک تصویر سهبعدی با کیفیت بالا از هدف است. خلبان میتواند از فاصله دور تشخیص دهد که هواپیمای مقابل چه نوع موشکی زیر بال خود بسته است.
- وزن و حجم بسیار کم: این تجهیزات بسیار کوچکتر از رادارهای فعلی هستند و میتوان آنها را روی پهپادهای کوچک نیز نصب کرد.
۵. رادارهای شناسایی موشکهای هایپرسونیک
موشکهای هایپرسونیک (با سرعت بالای ۵ ماخ) به دلیل سرعت زیاد و مانورپذیری، رادارهای عادی را از کار میاندازند. نسل جدید رادارهای فضایی و زمینی با استفاده از هوش مصنوعی (AI) مسیر احتمالی موشک را پیشبینی کرده و به جای اسکن کل آسمان، تمام انرژی خود را روی نقطه احتمالی عبور موشک متمرکز میکنند.
جدول مقایسه نسلها
ویژگی | رادار سنتی (پالسی) | نسل جدید (AESA / کوانتومی) |
منبع موج | لامپهای مگنترون غولپیکر | ماژولهای نیمههادی مینیاتوری |
دقت | شناسایی یک نقطه در فضا | شناسایی نوع و مدل دقیق هدف |
پنهانکاری | خودش به راحتی لو میرود | سختشناس (LPI) یا کاملاً مخفی |
تعدد هدف | محدود به چند هدف | ردیابی همزمان هزاران هدف |
