دنیای رادیوهای نرمافزاری (SDR - Software Defined Radio) انقلابی در مخابرات ایجاد کرده است. در گذشته برای گوش دادن به فرکانسهای مختلف (مثل بیسیم پلیس، سیگنالهای هواپیما یا تصاویر ماهوارهای) نیاز به چندین دستگاه گرانقیمت و غولپیکر بود. اما امروزه با یک دانگل USB کوچک (که قیمتی در حدود ۲۰ تا ۳۰ دلار دارد) و یک لپتاپ، میتوانید تمام طیفهای رادیویی را مانند یک «رادار شخصی» رصد کنید.
۱. رادیو نرمافزاری (SDR) چیست؟
در رادیوهای سنتی، عملیات فیلتر کردن و آشکارسازی سیگنال توسط سختافزار (سیمپیچها و خازنها) انجام میشد. اما در SDR، سیگنال خام توسط یک دانگل دریافت شده و بلافاصله به دادههای دیجیتال تبدیل میشود. حالا این نرمافزار است که تعیین میکند شما به چه چیزی گوش دهید؛ از رادیو FM گرفته تا سیگنالهای پیچیده نظامی.
۲. تجهیزات مورد نیاز (پکیج شروع)
برای ورود به این دنیای مخفی، به سه قلم جنس نیاز دارید:
الف) دانگل SDR
- RTL-SDR (Blog V3/V4): محبوبترین و ارزانترین گزینه برای شروع. محدوده فرکانسی از ۵۰۰ کیلوهرتز تا ۱.۷ گیگاهرتز را پوشش میدهد.
- HackRF One: برای حرفهایها. علاوه بر دریافت، توانایی ارسال سیگنال را هم دارد (فرکانس تا ۶ گیگاهرتز).
ب) آنتن مناسب
- آنتن «تلسکوپی» برای شروع خوب است، اما برای دریافت سیگنالهای خاص (مثل هواپیما)، نیاز به آنتنهای تخصصی مانند Vertical Dipole یا Discone دارید.
ج) نرمافزار (SDR Software)
- SDR++ یا SDR# (SDRSharp): برای مشاهده طیف فرکانسی و گوش دادن به صداها.
- ADSB-Scope: مخصوص ردیابی هواپیماها.
۳. چه سیگنالهایی را میتوانید شکار کنید؟
با داشتن یک SDR، دنیای اطراف شما به شکل متفاوتی دیده میشود:
۱. ردیابی زنده هواپیماها (ADS-B)
هواپیماها به طور مداوم مختصات، ارتفاع و سرعت خود را روی فرکانس 1090 MHz ارسال میکنند. با SDR میتوانید یک رادار شخصی داشته باشید و تمام پروازهای بالای سرتان را روی نقشه ببینید (حتی پروازهایی که در سایتهای عمومی مثل FlightRadar24 مخفی شدهاند).
۲. مانیتورینگ کشتیرانی (AIS)
کشتیها در نزدیکی سواحل اطلاعات خود را روی فرکانس 162 MHz ارسال میکنند. شما میتوانید نام کشتی، مقصد و بار آن را رصد کنید.
۳. دریافت تصاویر مستقیم از ماهوارههای هواشناسی
ماهوارههای سری NOAA هنگام عبور از بالای سر شما، تصاویر زنده زمین را ارسال میکنند. با یک آنتن ساده دستساز، میتوانید عکسهای ماهوارهای را مستقیماً روی لپتاپ خود ظاهر کنید (بدون نیاز به اینترنت).
۴. شنود بیسیمهای محلی
صدای آتشنشانی، اورژانس، تیمهای حراست مراکز خرید و حتی بیسیمهای واکیتاکی کوهنوردی در فرکانسهای VHF/UHF قابل دریافت هستند.
۴. راهنمای گامبهگام راهاندازی
- اتصال: دانگل را به پورت USB لپتاپ وصل کنید.
- نصب درایور: از نرمافزار Zadig استفاده کنید تا درایور اصلی USB را با درایور مخصوص SDR (WinUSB) جایگزین کنید.
- اجرای نرمافزار: برنامه SDR++ را باز کنید و دکمه Play را بزنید.
- جستجو در آبشار (Waterfall): شما یک نمودار رنگی متحرک میبینید. هر خط روشن نشاندهنده یک سیگنال فعال است. روی آن کلیک کنید تا صدایش را بشنوید!
۵. نکات اخلاقی و قانونی (بسیار مهم)
- فقط شنود: در اکثر کشورها، گوش دادن به فرکانسهای آزاد (Listening) قانونی است، اما ارسال سیگنال (Transmitting) بدون مجوز رادیویی جرم محسوب میشود و میتواند جریمههای سنگینی داشته باشد.
- حریم خصوصی: افشای محتوای مکالمات خصوصی که از طریق بیسیم شنیده میشود، غیرقانونی است.
- سیگنالهای دیجیتال: بسیاری از بیسیمهای نظامی و پلیس پیشرفته امروزه از سیستمهای رمزنگاری (Encryption) استفاده میکنند؛ شما سیگنال آنها را میبینید اما صدای آنها به صورت نویز شنیده میشود.
