میزان مصرف کودهای شیمیایی در کشاورزی ایران سالانه بین ۲.۵ تا ۳.۵ میلیون تن متغیر است. شناخت دقیق گریدها و فرمولاسیون این کودها، علاوه بر بهینهسازی تغذیه گیاه، برای انتخاب صحیح ادوات و ابزارآلات کشاورزی (مانند کودپاشهای سانتریفیوژ، سیستمهای تزریق در شبکه آبیاری یا سمپاشهای لانسدار برای کودهای محلول) اهمیت حیاتی دارد.
۱. گریدهای پرمصرف کود شیمیایی در ایران و تولیدکنندگان
کودهای مصرفی در ایران به دو دسته اصلی کودهای پایه (گرانوله/پودری) و کودهای ترکیبی یا NPK (محلول در آب) تقسیم میشوند:
- کود اوره (گرید ۴۶ درصد ازت):
- وضعیت مصرف: پرمصرفترین کود شیمیایی در ایران که نقش اصلی را در رشد رویشی ایفا میکند.
- تولیدکنندگان اصلی: مجتمعهای پتروشیمی پردیس (بزرگترین در خاورمیانه)، شیراز، خراسان، کرمانشاه و لردگان.
- کاربرد فنی: بیشتر به صورت سرک و گرانوله مصرف میشود و در مزارع بزرگ توسط کودپاشهای تراکتوری توزیع میگردد.
- دیآمونیوم فسفات (DAP - گرید 0-46-18):
- وضعیت مصرف: اصلیترین تامینکننده فسفر برای ریشهزایی، بهویژه در کشتهای پاییزه گندم و جو.
- تولیدکنندگان اصلی: مجتمع پتروشیمی رازی (قطب اصلی تولید کودهای فسفاته).
- سولفات پتاسیم (SOP - گرید 50-0-0 به همراه ۱۸٪ گوگرد):
- وضعیت مصرف: کودی حیاتی برای پر شدن دانه، افزایش کیفیت میوه و مقاومت به تنشهای محیطی (سرما و شوری).
- تولیدکنندگان اصلی: شرکت املاح معدنی ایران، پتروشیمی ارومیه و مجتمعهای شیمیایی خصوصی.
- کودهای کامل و ترکیبی NPK (مانند گریدهای ۲۰-۲۰-۲۰، ۱۲-۱۲-۳۶ و ۱۰-۵۲-۱۰):
- وضعیت مصرف: این کودها حاوی عناصر ماکرو و میکرو بوده و کاملاً در آب حل میشوند.
- تولیدکنندگان اصلی: شرکتهای شیمیایی نظیر آریاشیمی، زربار، ویسپو، پرنیای کویر یزد و شیمیگل.
- کاربرد فنی: به دلیل حلالیت کامل، از طریق پمپهای دوزینگ در سیستمهای آبیاری تحت فشار یا توسط سمپاشهای فرغونی و زنبهای به صورت محلولپاشی برگی مصرف میشوند.
۲. ردهبندی مصرف کود بر اساس نوع محصول کشاورزی: نوع محصول زراعی یا باغی مستقیماً تعیینکننده نوع کود، گرید آن و بالطبع، تجهیزات مورد نیاز برای اعمال آن در مزرعه است. ردهبندی مصرف به ترتیب حجم تخصیص در کشور به شرح زیر است:
رده | محصول کشاورزی | سهم حدودی از مصرف کل | گریدهای غالب کود | ادوات و تجهیزات توزیع متناسب |
۱ | گندم و جو (آبی و دیم) | بیش از ۵۰٪ | اوره (۴۶٪)، سوپرفسفات تریپل و DAP | بذرکار-کودکارها (عمیقکار) برای جایگذاری پایه و سانتریفیوژهای تراکتوری برای سرک |
۲ | برنج | ۱۵٪ | اوره، کلرید پتاسیم (گرید ۶۰٪) | کودپاشهای خرطومی (موتوری پشتی) و پهپادهای محلولپاش |
۳ | محصولات صنعتی (چغندرقند، ذرت، پنبه) | ۱۲٪ | NPKهای فسفر بالا، اوره و ریزمغذیها | ردیفکارهای پنوماتیک دوگانه و سیستمهای انژکتور تزریق کود (ونتوری) |
۴ | باغات (پسته، مرکبات، سیب) | ۱۵٪ | گرید ۱۲-۱۲-۳۶ (پتاس بالا)، فروتست، کلاتهای آهن | چالهکنهای موتوری برای کوددهی زمستانه (چالکود) و پمپهای سمپاش فشار قوی برای محلولپاشی |
۵ | صیفیجات و محصولات گلخانهای | کمتر از ۸٪ | کودهای مایع، اسید آمینه، هیومیک اسید و نیترات کلسیم | پمپهای تزریق دقیق و سیستمهای مهپاش گلخانهای |
