اتصال موتور برق به سیستم استارتر اتوماتیک (ATS - Automatic Transfer Switch)، یکی از کاربردیترین پروژهها برای ساختمانها، مزارع و سیستمهای حساس است. این سیستم اجازه میدهد که به محض قطع برق شهر یا نیاز پمپ آب به انرژی، موتور برق بدون دخالت انسان روشن (استارت) شده و وارد مدار شود.
در این مقاله، اجزاء، نحوه عملکرد و مراحل نصب این سیستم را به صورت فنی بررسی میکنیم.
۱. اجزای اصلی سیستم استارتر اتوماتیک
برای اینکه یک موتور برق معمولی را اتوماتیک کنید، به قطعات زیر نیاز دارید:
- تابلو ATS (کنترلر مرکزی): مغز متفکر سیستم که ولتاژ را حس کرده و فرمان استارت صادر میکند.
- برد کنترل (مانند برندهای Deep Sea یا Datakom): تنظیمکننده دفعات استارت، زمان گرم شدن موتور و خاموش کردن اضطراری.
- موتور برق مجهز به استارت الکتریکی: موتور برق حتماً باید دارای باتری و استارت برقی باشد (موتورهای فقط هندلی قابلیت اتوماتیک شدن ساده را ندارند).
- سروو موتور یا سلونوئید ساسات: برای بستن ساسات در هنگام استارت اولیه (در موتورهای قدیمی).
- شارژر باتری (Battery Charger): برای اینکه باتری موتور برق در زمانهای بیکاری توسط برق شهر همیشه پر بماند.
۲. نحوه عملکرد سیستم (Logic)
فرآیند اتوماتیک شامل ۵ مرحله هوشمند است:
- حسگر ولتاژ (Sensing): سیستم متوجه قطع برق شهر یا فرمان سنسور سطح آب (در پمپها) میشود.
- پیشگرمایش (Pre-heat): در صورت نیاز، سیستم ساسات را میبندد.
- تلاش برای استارت (Crank): موتور استارت را به مدت ۳ تا ۵ ثانیه درگیر میکند. اگر روشن نشد، این کار را تا ۳ بار تکرار میکند.
- پایداری و باردهی (Warm-up): پس از روشن شدن، سیستم چند ثانیه صبر میکند تا دور موتور پایدار شود، سپس کلید (کنتاکتور) را وصل میکند تا برق به مصرفکننده برسد.
- سرد کردن و خاموش شدن (Cool-down): پس از بازگشت برق شهر، موتور برق را بلافاصله خاموش نمیکند؛ بلکه بار را قطع کرده و ۲ دقیقه موتور را بدون بار روشن نگه میدارد تا خنک شود.
۳. مراحل نصب فنی و سیمکشی
گام اول: اصلاح سوئیچ موتور برق
باید سیمهای پشت سوئیچ کلیدی موتور برق را شناسایی کنید. معمولاً سه سیم اصلی وجود دارد:
- سیم مثبت باتری (B+): برق همیشگی.
- سیم استارت (ST): فرمانی که موتور استارت را میچرخاند.
- سیم خاموشکن (Ignition): سیمی که با اتصال به بدنه، جرقه شمع را قطع و موتور را خاموش میکند.
گام دوم: نصب برد کنترلی
سیمهای موتور برق را به ترمینالهای مربوطه روی برد کنترل (ATS Controller) وصل کنید. این برد داخل یک جعبه (تابلو برق) کوچک قرار میگیرد.
گام سوم: اتوماسیون ساسات (Choke)
موتورهای بنزینی برای روشن شدن در حالت سرد نیاز به ساسات دارند. یک سلونوئید مکشی روی اهرم ساسات نصب میشود که سیم آن به خروجی "Choke" در برد کنترل وصل میگردد. به محض استارت، سلونوئید ساسات را میکشد و بعد از روشن شدن رها میکند.
۴. نکات ایمنی و حفاظتی بسیار مهم
- اینترلاک (Interlock): حتماً باید بین برق شهر و برق موتور برق «اینترلاک مکانیکی یا الکتریکی» وجود داشته باشد. یعنی هرگز نباید این دو برق همزمان وصل شوند، وگرنه موتور برق در اثر ورود برق شهر منفجر خواهد شد.
- سنسور روغن: مطمئن شوید سیم سنسور روغن موتور برق به برد کنترل وصل است تا در صورت کمبود روغن، سیستم سریعاً موتور را خاموش کند.
- محل قرارگیری: موتور برق اتوماتیک باید در فضایی با تهویه عالی باشد، چون بدون حضور شما روشن میشود و تجمع دود میتواند خطرناک باشد.
۵. مزایای استفاده در سیستمهای پمپ آب و شناور
در زمینهای کشاورزی یا ویلاها، ترکیب این سیستم با یک سنسور سطح آب (Float Switch) معجزه میکند:
- وقتی سطح آب تانکر کم میشود، سنسور فرمانی به تابلو ATS میدهد.
- تابلو، موتور برق را استارت میزند.
- پمپ روشن شده و مخزن را پر میکند.
- به محض پر شدن، سیستم موتور را خاموش کرده و به حالت آمادهباش (Stand-by) بازمیگردد.
