تعمیر و نگهداری آبگرمکنهای ایستاده (مخزنی)، چه گازی و چه برقی، یکی از مهارتهای فنی پرکاربرد در خانه است. این دستگاهها به دلیل ذخیره حجم زیاد آب، در معرض خوردگی و رسوب شدید قرار دارند.
در ادامه، راهنمای جامع عیبیابی و تعمیر این دستگاهها را بررسی میکنیم.
۱. اجزای اصلی و ساختار داخلی
برای عیبیابی درست، ابتدا باید قطعات کلیدی را بشناسید:
- مخزن (Tank): بدنه اصلی که معمولاً با لایهای از لعاب شیشه پوشانده شده است.
- ترموستات: مغز دستگاه که دمای آب را حس کرده و دستور قطع و وصل شعله یا المنت را میدهد.
- میله آند منیزیم (Magnesium Anode Rod): قطعهای فداکار که برای جلوگیری از زنگ زدن مخزن، خودش اکسید میشود.
- شیر اطمینان (T&P Valve): دریچهای که در صورت بالا رفتن بیش از حد فشار یا دما، باز شده و مانع انفجار مخزن میشود.
- ترموکوپل (در مدلهای گازی): قطعهای ایمنی که در صورت خاموش شدن شمعک، جریان گاز را قطع میکند.
۲. عیبیابی مشکلات رایج (مشکلات گازی و برقی)
الف) آب گرم نمیشود
- در آبگرمکن گازی:
- شمعک (Pilot) خاموش شده است (نیاز به تمیز کردن ژیگلور یا تعویض ترموکوپل).
- درجه ترموستات روی عدد پایین قرار دارد.
- شیر گاز ورودی بسته است.
- در آبگرمکن برقی:
- فیوز مینیاتوری پریده یا المنت سوخته است.
- سنسور حرارتی (Overload) قطع شده و نیاز به ریست دارد.
ب) مقدار آب گرم کم است
- رسوب در مخزن: لایههای آهک در کف مخزن اجازه انتقال حرارت را نمیدهند (نیاز به تخلیه و رسوبزدایی).
- خرابی لوله دیپ (Dip Tube): این لوله آب سرد را به کف مخزن میبرد. اگر شکسته باشد، آب سرد مستقیماً از خروجی آب گرم خارج میشود.
ج) آبگرمکن صدای ناهنجار میدهد (صدای تقتق یا جوشیدن)
- این صدا به دلیل تجمع رسوبات در کف مخزن است. بخار آب زیر لایههای رسوب حبس شده و با ترکیدن، صدا ایجاد میکند.
۳. گامهای عملی برای سرویس و تعمیر
۱. تعویض میله آند (حیاتیترین بخش)
اگر میخواهید مخزن آبگرمکن شما ۲۰ سال عمر کند، باید هر ۲ تا ۳ سال یک بار میله آند را تعویض کنید. وقتی آند تمام شود، آب شروع به خوردن بدنه فلزی مخزن میکند.
۲. تخلیه و شستشوی مخزن (Flushing)
- برق یا گاز را قطع کنید.
- ورودی آب سرد را ببندید.
- یک شلنگ به شیر تخلیه (پایین مخزن) وصل کنید و سر دیگر آن را به فاضلاب ببرید.
- یکی از شیرهای آب گرم خانه را باز کنید تا هوا وارد شود و آب تخلیه گردد. این کار رسوبات شل را خارج میکند
۳. تست و تعویض ترموکوپل (مدل گازی)
اگر شمعک روشن نمیماند:
- مهره ترموکوپل را از پشت شیر کنترل باز کنید.
- نوک آن را با سمباده تمیز کنید.
- اگر همچنان شمعک بعد از رها کردن دکمه خاموش شد، ترموکوپل سوخته و باید تعویض شود.
۴. جدول عیبیابی سریع
مشکل | علت احتمالی | اقدام پیشنهادی |
نشتی آب از بالای مخزن | شل بودن اتصالات یا پوسیدگی مخزن | محکم کردن مهرهها؛ در صورت پوسیدگی تعویض کل مخزن |
نشتی از شیر اطمینان | فشار بسیار زیاد یا خرابی فنر شیر | تعویض شیر اطمینان (هرگز آن را با درپوش نبندید!) |
بوی بد آب گرم (شبیه تخم مرغ گندیده) | واکنش باکتریها با میله آند | تعویض آند منیزیم با آند آلومینیومی |
آب بیش از حد داغ است | خرابی ترموستات | کالیبره کردن یا تعویض ترموستات |
۵. تجهیزات مورد نیاز برای تعمیرات
- آچار فرانسه و آچار شلنگ.
- آچار بکس مخصوص (برای باز کردن میله آند).
- مولتیمتر (برای تست المنت در مدلهای برقی).
- نوار تفلون و واشرهای نسوز.
- پیچگوشتی چهارسو و دوسو.
