کالیبراسیون دقیق بذرکارها و عمیقکارها (چه مکانیکی و چه پنوماتیک) مرز بین یک مزرعه پربازده و یک مزرعه با هدررفت شدید منابع است. از نظر مکانیکی، گیربکس و موزعهای (Metering Units) این دستگاهها به مرور زمان دچار استهلاک، لقی و خطای انتقال نیرو میشوند؛ بنابراین تنظیم چشمی هرگز کافی نیست.
برای جلوگیری از هدررفت بذر و کود و رسیدن به تراکم ایدهآل، از روش استاندارد «کالیبراسیون درجا (استاتیک) بر مبنای یکصدم هکتار» استفاده میشود.
پیشنیازهای مکانیکی (قبل از شروع کالیبراسیون)
• تنظیم باد لاستیکها: نیروی محرکه گیربکسِ بذرکار از چرخهای حامل گرفته میشود. کاهش باد لاستیک، محیط چرخ را کم کرده و باعث میشود دستگاه بذر بیشتری بریزد.
• بررسی موزعها (استوانههای شیاردار): اگر لبه شیارهای پلاستیکی یا فلزی موزع خورده شده باشند، ریزش بذر نامنظم میشود.
• کششی زنجیرها: لقی زنجیر انتقال قدرت از چرخ به گیربکس باعث «کپهکاری» (ریزش مقطعی) میشود.
1.محاسبه متغیرهای فیزیکی دستگاه:به دست آوردن عرض کار و محیط چرخ.
ابتدا عرض کار دستگاه (W) را به متر محاسبه کنید: (تعداد ردیفها ضربدر فاصله بین ردیفها). سپس محیط چرخ محرک (C) را با متر نواری اندازه بگیرید.
مساحتی که دستگاه با یک دور چرخش چرخ طی میکند برابر است با: A = C \times W
2.محاسبه تعداد دور چرخ:فرمول ۱/۱۰۰ هکتار.
یک هکتار ۱۰۰۰۰ متر مربع است. برای راحتی کار، کالیبراسیون را برای ۱/۱۰۰ هکتار (یعنی ۱۰۰ متر مربع) انجام میدهیم. تعداد دور چرخی (N) که باید با دست چرخانده شود تا معادل ۱۰۰ متر مربع کارکرد در مزرعه باشد از این فرمول به دست میآید:
N = \frac100C \times W
مثال: اگر عرض کار ۲.۵ متر و محیط چرخ ۲ متر باشد، شما باید ۲۰ دور چرخ را بچرخانید.
3.محاسبه وزن بذر/کود هدف:تعیین وزن تارگت.
مقدار بذر یا کودی که کارشناس برای یک هکتار توصیه کرده است را بر ۱۰۰ تقسیم کنید.
مثال: اگر به ۲۵۰ کیلوگرم بذر گندم و ۱۵۰ کیلوگرم کود پایه در هکتار نیاز دارید، در تست شما باید دقیقاً ۲.۵ کیلوگرم بذر و ۱.۵ کیلوگرم کود از دستگاه خارج شود.
4.جک زدن و وزنگیری:شبیهسازی مزرعه درجا.
زیر چرخ محرک جک بزنید تا آزادانه بچرخد. مخازن را تا نیمه از بذر و کود پر کنید. زیر تمام لولههای سقوط (یا زیر خروجی موزعها) پلاستیک، سفره یا لیوانهای یکبارمصرف قرار دهید. گیربکس را درگیر کرده و چرخ را دقیقاً به تعداد N (محاسبه شده در مرحله ۲) با سرعت یکنواخت بچرخانید.
5.توزین دقیق و کالیبره گیربکس:تلرانس مجاز: زیر ۵ درصد.
بذر و کود ریخته شده را با ترازوی دیجیتال دقیق (با دقت گرم) وزن کنید.
• اگر وزن بهدستآمده کمتر از هدف بود: اهرم گیربکس را روی دنده بالاتر قرار دهید (یا طول درگیری موزع استوانهای را با پیچ تنظیم بیشتر کنید).
• اگر وزن بیشتر بود: اهرم را کم کرده و دهانه موزع را تنگتر کنید.
مراحل ۴ و ۵ را آنقدر تکرار کنید تا به وزن دقیق برسید.
تنظیمات حیاتی عمقکاشت (جلوگیری از خفگی یا سوختگی بذر)
علاوه بر میزان ریزش، عمق قرارگیری بذر و کود تاثیر مستقیمی بر هدررفت سرمایه دارد. در عمیقکارها، تنظیم عمق به صورت هیدرولیکی یا مکانیکی انجام میشود:
۱. تنظیم فشار فنرِ شیاربازکنها (Coulters):
هر ردیفکار دارای یک فنر فشاردهنده است. اگر زمین سفت (دیمزار) است، باید کشش فنر را در بالاترین حد قرار دهید تا شیاربازکنِ کاردی یا دیسکی در خاک نفوذ کند. اگر زمین به خوبی شخم خورده و نرم (پوک) است، فشار فنر را کم کنید؛ در غیر این صورت بذر بیش از حد پایین رفته (بیش از ۵ سانتیمتر) و دچار خفگی میشود و توان خروج از خاک را نخواهد داشت.
۲. فاصله بذر و کود در عمیقکارها:
عمیقکارهای استاندارد دارای موزعهای دوگانه هستند. کود باید حتماً ۳ الی ۵ سانتیمتر پایینتر از بذر جایگذاری شود. اگر لولههای سقوط تراز نباشند و کود دقیقاً روی بذر ریخته شود، به دلیل شوری بالا (مخصوصاً کودهای اوره و پتاس)، گیاهچه در همان روزهای اول دچار سوختگی شیمیایی شده و از بین میرود.
۳. تنظیم چرخهای فشاردهنده (Press Wheels):
چرخهای لاستیکی پشت هر ردیف، وظیفه فشردن خاک روی بذر را دارند تا بستر بذر در تماس کامل با رطوبت خاک قرار گیرد. در خاکهای رسی و مرطوب، فشار این چرخها را کم کنید تا از سله بستن (سخت شدن سطح خاک) جلوگیری شود. در خاکهای شنی و خشک، فشار را افزایش دهید.
