همه چیز در مورد دنا و دنا پلاس: ساختار، فنی، مزایا و معایب، ارزش خرید و نکات نگهداری

دنا که بر پایه پلتفرم اصلاح‌شده سمند (پلتفرم پژو ۴۰۵) بنا شده، در مدل‌های معمولی، پلاس (P+) و پلاس توربو (EF7TC) عرضه می‌شود. در این کالبدشکافی، تمرکز اصلی ما روی موتور معروف EF7 (موتور ملی) و پیچیدگی‌های سیستم برق آن خواهد بود.

• فاز ۱: قلب محرک (موتور EF7، سیستم VVT و اویل‌ماژول).
• فاز ۲: انتقال قدرت (گیربکس دستی BE و اتوماتیک ۶ سرعته DAE).
• فاز ۳: شبکه برق و الکترونیک (سیستم مالتی‌پلکس SMS/Mux و آپشن‌ها).
• فاز ۴: تعلیق و ایمنی (ترمزهای دیسکی و پایداری هندلینگ).
• فاز ۵: سیستم‌های حیاتی (خنک‌کاری، بخاری و تهویه مطبوع).
• فاز ۶: بدنه، تریم داخلی و استانداردهای نگهداری روغن.

 فاز ۱: قلب محرک (کالبدشکافی موتور EF7)

موتور EF7 یک موتور ۱۶ سوپاپ با تکنولوژی آلمانی است که نسبت به موتورهای قدیمی پژو، بسیار مدرن‌تر و البته حساس‌تر است.

۱. سیستم VVT (زمان‌بندی متغیر سوپاپ‌ها)

این سیستم در دنا اجازه می‌دهد که زمان باز و بسته شدن سوپاپ‌ها با توجه به دور موتور تغییر کند تا قدرت بیشتر و مصرف کمتری داشته باشد.

• قطعه کلیدی: "شیر برقی VVT" (OCV).
• نکته: اگر روغن موتور کثیف باشد یا گرانروی نامناسب داشته باشد، این شیر رسوب گرفته و موتور با صدای "دیزل" کار می‌کند و کپ می‌کند.

۲. اویل ماژول (Oil Module)

دنا به جای یک فیلتر روغن ساده، دارای مجموعه‌ای به نام اویل‌ماژول است که روغن و آب را در کنار هم می‌چرخاند تا دمای روغن همیشه خنک بماند.

• چالش: خرابی واشرهای اویل‌ماژول باعث "قاطی کردن آب و روغن" می‌شود که بسیاری آن را با سوختن واشر سرسیلندر اشتباه می‌گیرند.
• راهکار: در هر بار تعویض روغن، اطراف اویل‌ماژول (سمت راننده، پایین موتور) را چک کنید که نشتی نداشته باشد.

۳. کویل‌های تکی (Coil on Plug)

در دنا هر شمع یک کویل مجزا دارد.

• مزیت: جرقه‌زنی بسیار دقیق و حذف وایرهای بلند.
• برند پیشنهادی: کروز (Crouse) یا کیک (Kic). خرابی یکی از کویل‌ها باعث ریپ زدن موتور (تک‌کار کردن) می‌شود.

۴. تسمه تایم و سفت‌کن‌های ساعتی

تسمه تایم در EF7 نسبت به پژو ۴۰۵ بلندتر و حساس‌تر است.

• زمان تعویض: هر ۶۰,۰۰۰ کیلومتر.
• برند برتر: Continental (آلمان) یا Dayco (ایتالیا). حتماً هرزگردها را همزمان با تسمه تعویض کنید.

 جدول راهنمای نگهداری فاز ۱ (دنا)

 هشدار فنی برای دنا سواران:

موتور EF7 به شدت به کیفیت روغن وابسته است. روغن‌های ارزان‌قیمت یا فله‌ای باعث رسوب در کانال‌های روغن و خرابی "استکان‌تایپیت‌ها" می‌شوند که صدای تیک‌تیک مداوم موتور را به همراه دارد. همیشه از روغن‌های با سطح کیفی SL به بالا (مثل بهران سوپر پیشتاز) استفاده کنید.

 فاز ۲: سیستم انتقال قدرت (گیربکس و کلاچ)

در دنا، هماهنگی بین موتور پردور EF7 و گیربکس بسیار مهم است تا شتاب‌گیری خودرو (به‌خصوص در دورهای بالا) حفظ شود.

۱. گیربکس دستی (BE4 ارتقایافته)

اکثر دناهای معمولی و پلاس دنده‌ای از گیربکس BE4 (مشابه پژو پارس ELX اما با پوسته و ضرایب متفاوت) استفاده می‌کنند.

• کالبدشکافی: این گیربکس برای تحمل گشتاور موتور EF7 تقویت شده است. دنده‌ها با سیستم میله‌بندی و در مدل‌های جدید با کابل تعویض می‌شوند.
• واسکازین مناسب: گرید 75W-80 (برند ایساکو یا توتال). حجم مورد نیاز ۲ لیتر است.
• نکته: اگر هنگام تعویض دنده از ۱ به ۲ صدای "خرخر" (جا نرفتن دنده) می‌شنوید، احتمالاً ماهک‌های دنده یا برنجی دنده ۲ ضعیف شده است.

۲. گیربکس اتوماتیک (۶ سرعته DAE)

دنا پلاس توربو اتوماتیک از گیربکس ۶ سرعته ساخت شرکت DAE چین (تحت لیسانس آیسین ژاپن) بهره می‌برد.

• کالبدشکافی: این یک گیربکس "تقه‌ای" یا AT (سیاره‌ای) است که برخلاف CVT، دنده‌ها را به صورت واقعی تعویض می‌کند و لذت رانندگی بیشتری دارد.
• نگهداری: این گیربکس دارای "خُنک‌کن" (Oil Cooler) مجزا است. سلامت این خنک‌کن بسیار حیاتی است؛ چرا که در صورت سوراخ شدن، آب رادیاتور وارد گیربکس شده و باعث سوختن کامل گیربکس (با هزینه‌ای بسیار سنگین) می‌شود.
• تعویض روغن: هر ۶۰,۰۰۰ کیلومتر با دستگاه ساکشن و روغن مخصوص AW-1 یا VI.

۳. کیت کلاچ (مدل دستی)

دیسک و صفحه دنا به دلیل قدرت بیشتر موتور نسبت به ۴۰۵ معمولی، باید از نوع تقویت‌شده باشد.

• نوع کلاچ: در دنا از کلاچ‌های معروف به پری‌دمپر (Pre-Damper) استفاده می‌شود که فنرهای دوتایی برای حذف لرزش دارند.
• برندهای برتر:
  1. Valeo (والئو آبی - جعبه کاهی ایساکو): نرم‌ترین عملکرد.
  2. LUK (لوک آلمان): با دوام‌ترین و قوی‌ترین صفحه کلاچ برای موتور EF7.
• نشانه خرابی: لرزش شدید خودرو در هنگام شروع حرکت (نیم‌کلاچ) و سفت شدن پدال.

۴. پلوس‌ها (Axle)

پلوس‌های دنا با سمند مشترک هستند اما در مدل‌های توربو، قطر شفت پلوس برای تحمل گشتاور بالاتر، افزایش یافته است.

• نکته: پلوس سمت شاگرد در دنا دارای یک "بلبرینگ وسط" است. اگر در سرعت بالای ۸۰ کیلومتر لرزش در کل اتاق حس می‌کنید، احتمالاً این بلبرینگ یا مشعلی پلوس آسیب دیده است.

 جدول راهنمای نگهداری فاز ۲ (دنا)

 هشدار فنی برای دنا اتوماتیک:

در ترافیک‌های سنگین و طولانی، بهتر است گیربکس را در حالت Manual (دستی) قرار دهید تا از تعویض مدام دنده بین ۱ و ۲ جلوگیری شود. این کار دمای گیربکس را پایین نگه داشته و عمر شیربرقی‌های (Solenoids) داخل گیربکس را افزایش می‌دهد.

 فاز ۳: شبکه برق مالتی‌پلکس، کروز کنترل و آپشن‌ها

در دنا، سیم‌کشی سنتی حذف شده و جای آن را شبکه Multiplex (معمولاً پروتکل‌های SMS، EcoMux یا CCN) گرفته است.

۱. نودهای مرکزی (CCN و BCM)

دنا دارای چندین "مغز" الکترونیکی در نقاط مختلف خودرو است.

• CCN (نود مرکزی داخل اتاق): مدیریت چراغ‌ها، قفل‌ها و شیشه‌ها را بر عهده دارد.
• FN (نود جلو): داخل محفظه موتور قرار دارد و وظیفه کنترل فن‌ها و چراغ‌های جلو را دارد.
• نکته: اگر فیوز یکی از این بخش‌ها بسوزد، ممکن است کل سیستم (مثلاً چراغ‌های سمت راست) از کار بیفتد. هرگز برای دنا از فیوزهای ارزان و متفرقه استفاده نکنید.

۲. کروز کنترل (Cruise Control)

یکی از آپشن‌های محبوب دنا که روی فرمان قرار دارد.

• کالبدشکافی: شامل کلیدهای روی فرمان، سنسور زیر پدال ترمز و کلاچ، و واحد فرمان در ECU.
• مشکل رایج: اگر کروز کنترل شما ناگهان قطع می‌شود یا فعال نمی‌شود، در ۹۰٪ موارد مشکل از "سنسور استپ ترمز" (فشنگی ترمز) است که زیر پدال قرار دارد و با یک تعویض ساده حل می‌شود.

۳. سیستم مالتی‌مدیا و رهیاب (Infotainment)

مانیتور دنا مرکز کنترل بسیاری از تنظیمات خودرو است.

• امکانات: دوربین دنده عقب، نویگیشن، و در مدل‌های پلاس، قابلیت اتصال به اپل کارپلی یا اندروید اتو (در برخی نسخه‌ها).
• آپدیت: برای اینکه رهیاب (GPS) دنا دقیق کار کند، باید فایل‌های نقشه را روی کارت حافظه SD مخصوص که در کنار مانیتور قرار می‌گیرد، به‌روزرسانی کنید.
• برند: معمولاً برند کروز یا وینکا.

۴. صندلی‌های برقی (۸ حرکته)

صندلی‌های دنا از پیچیده‌ترین صندلی‌های خودروهای داخلی هستند.

• کالبدشکافی: شامل ۴ یا ۸ موتور الکتریکی کوچک برای تنظیم ارتفاع، پشتی و گودی کمر.
• نکته نگهداری: اگر صندلی شما هنگام حرکت صدا می‌دهد، ریل‌های آن را با اسپری خشک تمیز کنید. همچنین از قرار دادن اشیا زیر صندلی خودداری کنید چون ممکن است به سوکت‌های حساس و سیم‌کشی ایربگ جانبی (در مدل‌های پلاس) آسیب بزند.

۵. سیستم تهویه مطبوع اتوماتیک

در دنا شما دما را انتخاب می‌کنید و سیستم با توجه به سنسور دمای داخل اتاق، دور فن را تنظیم می‌کند.

• سنسور دمای کابین: معمولاً در پنل سقف یا پشت داشبورد است. اگر این سنسور کثیف شود، کولر یا بخاری به درستی دما را تنظیم نمی‌کنند.

 جدول راهنمای الکترونیک و سنسورهای فاز ۳ (دنا)

 هشدار فنی: خطر شستشوی موتور!

دنا به دلیل داشتن نودهای الکترونیکی (مثل FN) در داخل کاپوت، به شدت به آب حساس است. شستن موتور دنا با آب پرفشار (کارواش) می‌تواند منجر به سوختن یونیت‌های شبکه شود که قیمت بسیار بالایی دارند. برای تمیز کردن موتور دنا، فقط از اسپری‌های "موتورشوی خشک" و دستمال استفاده کنید.

 فاز ۴: سیستم تعلیق، پایداری و ترمز (مهندسی سواری)

دنا روی پلتفرم اصلاح شده سمند سوار است، اما در مدل‌های جدیدتر (پلاس توربو) تغییراتی در رینگ، لاستیک و سیستم ترمز ایجاد شده تا پایداری خودرو در سرعت‌های بالا تضمین شود.

۱. ترمزهای دیسکی (چهار چرخ)

دنا جزو پیشگامان استفاده از ترمزهای دیسکی در چرخ‌های عقب میان خودروهای داخلی بود.

• کالبدشکافی: دیسک‌های جلو از نوع خنک‌شونده (Ventilated) هستند. سیستم ABS و EBD در دنا به خوبی کالیبره شده تا از انحراف عقب خودرو در ترمزهای شدید جلوگیری کند.
• لنت ترمز: به دلیل وزن بالای خودرو (حدود ۱۲۶۰ کیلوگرم)، لنت‌های معمولی خیلی زود داغ کرده و خاصیت خود را از دست می‌دهند.
• برندهای برتر:
  1. Textar (تکستار - جعبه ایساکو): بهترین گیرایی بدون صدا.
  2. Hi-Q (های‌تک کره): ترمزگیری نرم و عمر طولانی دیسک.
  3. Emco (امکو): گزینه اقتصادی و باکیفیت داخلی.

۲. سیستم تعلیق (کمک‌فنرها و فنر لول)

تعلیق دنا در جلو مک‌فرسون و در عقب از نوع اکسل نیمه‌مستقل با فنر پیچشی است.

• کالبدشکافی: دنا نسبت به سمند کمی "خشک‌تر" است؛ این خشکی به دلیل استفاده از کمک‌فنرهای سفت‌تر برای بهبود هندلینگ و جلوگیری از واژگونی در پیچ‌هاست.
• علائم خرابی: شنیدن صدای "تلک تلک" هنگام عبور از دست‌انداز (خرابی میل موج‌گیر) یا کوبش شدید در عقب (ضعیف شدن کمک‌فنرها).
• برند پیشنهادی: ماندو (Mando) یا عظام (تحت لیسانس ماندو).

۳. رینگ و لاستیک (تحول در مدل پلاس توربو)

یکی از تفاوت‌های بزرگ دنا پلاس توربو با دنای معمولی، سایز چرخ‌هاست.

• دنا معمولی: رینگ ۱۵ اینچی با لاستیک ۱۸۵ یا ۱۹۵.
• دنا پلاس توربو: رینگ ۱۶ اینچی پنج‌پر با لاستیک ۲۰۵/۵۰/۱۶.
• نکته: لاستیک‌های فاق کوتاه (فاق ۵۰) در دنا پلاس توربو باعث زیبایی و پایداری بیشتر می‌شوند، اما در برابر چاله‌های عمیق حساس‌تر هستند و ممکن است باعث "دوبه" شدن یا ترکیدگی لاستیک شوند. همیشه فشار باد را روی ۳۲ PSI تنظیم کنید.

۴. جلوبندی و فرمان

دنا از سیستم فرمان هیدرولیک (در اکثر مدل‌ها) استفاده می‌کند که بسیار نرم است اما بازخورد جاده را کمتر منتقل می‌کند.

• سیبک‌ها و بوش‌ها: موتور EF7 وزن زیادی دارد که فشار مضاعفی بر بوش‌های طبق و سیبک‌ها وارد می‌کند.
• نکته: اگر هنگام ترمزگیری فرمان می‌لرزد، مشکل از تاب داشتن "دیسک چرخ" است، اما اگر در سرعت بالای ۹۰ کیلومتر فرمان می‌لرزد، مشکل از بالانس چرخ‌ها یا خرابی سیبک فرمان است.

 جدول راهنمای نگهداری فاز ۴ (دنا)

 نکته ایمنی برای دنا سواران:

در دنا پلاس‌هایی که دارای ایربگ جانبی (Side Airbag) هستند، هرگز از روکش صندلی‌های متفرقه و ضخیم استفاده نکنید. این روکش‌ها در هنگام تصادف مانع از باز شدن صحیح ایربگ جانبی می‌شوند. فقط از روکش‌های استاندارد که محل خروج ایربگ در آن‌ها دوخت ضعیف یا شکاف مخصوص دارد استفاده کنید.

فاز ۵: سیستم خنک‌کاری، تهویه و مدیریت دما (HVAC)

در دنا، سیستم خنک‌کاری نه تنها وظیفه حفظ سلامت موتور را دارد، بلکه باید دمای روغن (از طریق اویل‌ماژول) و در مدل‌های توربو، دمای هوای ورودی را نیز کنترل کند.

۱. رادیاتور و فن‌های پرقدرت

دنا از یک رادیاتور دو لول با حجم بالا استفاده می‌کند.

• کالبدشکافی: فن‌های دنا دارای دو دور "کند" و "تند" هستند. در موتور EF7، فن دور کند معمولاً در دمای ۹۵ درجه روشن می‌شود.
• نکته: اگر آمپر آب دنا از خط وسط عبور کرد، بلافاصله کولر را روشن کنید. این کار باعث می‌شود فن‌ها اجباراً روی دور تند بروند تا دمای موتور سریع‌تر کاهش یابد.

۲. اویل‌ماژول (خنک‌کن روغن)

همان‌طور که در فاز اول اشاره شد، روغن موتور در دنا توسط آب رادیاتور خنک می‌شود.

• عملکرد: روغن گرم از مجاورت آب سرد عبور می‌کند تا ویسکوزیته (غلظت) خود را در ترافیک حفظ کند.
• هشدار: استفاده از آب شیر به جای ضدیخ باعث رسوب در این قطعه و سوراخ شدن مسیرها می‌شود که نتیجه آن مخلوط شدن آب و روغن است.

۳. سیستم اینترکولر (فقط در مدل‌های توربو)

دنا پلاس توربو دارای یک اینترکولر در جلوی رادیاتور است.

• وظیفه: خنک کردن هوای داغ خروجی از توربو قبل از ورود به سیلندر.
• نکته: پارگی یا شل شدن بست لوله‌های اینترکولر باعث شنیدن صدای "سوت" و افت شدید شتاب در سربالایی‌ها می‌شود.

۴. تهویه مطبوع اتوماتیک (Digital HVAC)

پنل دنا کاملاً دیجیتال است و قابلیت تنظیم دقیق دما را دارد.

• دکمه Auto: با فعال کردن این حالت، سیستم هوشمندانه سرعت فن و جهت باد را تنظیم می‌کند تا کابین به دمای مطلوب برسد.
• فیلتر کابین: در دنا فیلتر کابین پشت جاداشبوردی قرار دارد. به دلیل حساسیت سنسورهای اواپراتور، این فیلتر را هر ۱۰ هزار کیلومتر عوض کنید تا پرتاب باد کولر کم نشود.

۵. بخاری و رادیاتور بخاری

موتور EF7 بخاری بسیار قدرتمندی دارد.

• مشکل رایج: اگر بخاری دنا فقط در زمان گاز دادن گرم می‌شود، نشان‌دهنده "هوا داشتن" سیستم خنک‌کاری یا پایین بودن سطح ضدیخ است

جدول راهنمای نگهداری فاز ۵ (دنا)

 نکته فنی: "هواگیری" موتور EF7

برخلاف موتورهای قدیمی پژو، موتور دنا (EF7) دارای سیستم خنک‌کاری نیمه‌خودکار است، اما باز هم برای هواگیری صحیح نیاز به تخصص دارد. اگر سیستم به درستی هواگیری نشود، سنسور دمای آب عدد اشتباه نمایش می‌دهد و ممکن است موتور بدون اینکه متوجه شوید، آسیب ببیند. همیشه سطح مایع را در منبع انبساط (مخزن شیشه‌ای کنار موتور) چک کنید.

فاز ۶: بدنه، تریم داخلی، روشنایی و سیالات نهایی

در این مرحله یاد می‌گیریم که چگونه از آپشن‌های بدنه و استانداردهای فنی دقیق دنا مراقبت کنیم.

۱. بدنه و چراغ‌ها (امضای دنا)

دنا با چراغ‌های دارای ابرویی نئون و دی‌لایت شناخته می‌شود.

• کالبدشکافی: چراغ‌های جلو و عقب دنا پلاس از نوع LED و نئون هستند. در صورت سوختن یکی از ال‌ئی‌دی‌ها، معمولاً کل کاسه چراغ باید باز یا تعویض شود.
• نکته: برای جلوگیری از کدر شدن طلق چراغ‌ها در اثر آفتاب، از واکس‌های محافظ بدنه روی سطح چراغ هم استفاده کنید.
• آینه‌های تاشو برقی: این آینه‌ها دارای موتور الکتریکی ظریفی هستند. هرگز با دست آینه‌ها را به زور باز یا بسته نکنید، زیرا دنده‌های پلاستیکی داخل گیربکس آینه خرد می‌شوند.

۲. تریم داخلی و دکوراتیو (طرح چوب)

داشبورد دنا با الهام از خودروهای کره ای طراحی شده و دارای قطعات طرح چوب یا مشکی پیانویی است.

• نگهداری: قطعات طرح چوب بسیار حساس به خط و خش هستند. برای تمیز کردن آن‌ها فقط از دستمال میکروفایبر کاملاً نرم استفاده کنید.
• سقف کشسان و سانروف: در مدل‌های پلاس، ریل‌های سانروف باید همیشه تمیز باشند. اگر هنگام بستن سانروف، شیشه دوباره باز می‌شود (سیستم Anti-Trap)، نشان‌دهنده وجود آشغال یا سفتی در ریل است.

۳. استاندارد روغن موتور (برای EF7 و توربو)

این بخش برای دنا بسیار حساس است. انتخاب روغن اشتباه یعنی صدای زیاد موتور و خرابی سیستم VVT.

• دنا معمولی (EF7): روغن 10W-40 با سطح کیفی SL یا SM.
• دنا پلاس توربو: روغن 10W-40 با سطح کیفی SN (حتماً SN باشد تا توربو آسیب نبیند).
• برند پیشنهادی: 1. بهران سوپر رانا: (انتخاب اول برای توربو).

2. ایرانول ریسینگ: (انتخاب اقتصادی و مطمئن برای مدل معمولی).

• ظرفیت روغن: با تعویض فیلتر، حدود ۵ لیتر.

۴. روغن ترمز و هیدرولیک

• روغن ترمز: حتماً گرید DOT 4 (آبی). به دلیل چهار چرخ دیسکی بودن، کیفیت روغن ترمز مستقیماً روی کورس پدال اثر دارد.
• روغن هیدرولیک: در دناهای هیدرولیک، روغن ATF Dexron II استفاده می‌شود. اگر فرمان در هنگام چرخاندن ته-پلوس صدا می‌دهد، زمان تعویض این روغن فرا رسیده است.

۵. عایق‌بندی و صداگیری (NVH)

دنا نسبت به سمند عایق‌بندی بهتری دارد، اما به دلیل حجم بالای موتور EF7، صدا در دورهای بالا وارد کابین می‌شود.

• راهکار: بررسی سلامت "نمد زیر کاپوت" و "واشر دور درب‌ها" تاثیر زیادی در سکوت کابین دارد.

جدول راهنمای نهایی مصرفی‌های دنا

نکته پایانی برای مالکان دنا:

دنا خودرویی است که "رسیدگی" را به خوبی پاسخ می‌دهد. اگر روغن را به موقع عوض کنید و بنزین با کیفیت بزنید، موتور EF7 یکی از کم‌صدا‌ترین و نرم‌ترین موتورهای بازار است. اما اگر از قطعات یدکی متفرقه (به‌خصوص در بخش سنسورها) استفاده کنید، سیستم مالتی‌پلکس خودرو مدام به شما خطای "Check Engine" خواهد داد.